Activiteiten

Onderzoeksdagen 5/6 vwo

Tijdens de onderzoeksdagen ga je, samen met 2 of 3 klasgenoten, zelf onderzoek doen aan de Universiteit Utrecht! Jullie voeren een experiment of practicum uit in het universitaire laboratorium, het UMCU of de Botanische Tuinen en worden hierbij begeleid door een onderzoeker. Jullie kunnen kiezen uit verschillende onderwerpen binnen de biologie, scheikunde en informatica.

Je kunt dit onderzoek gebruiken als onderdeel voor je profielwerkstuk, maar dat hoeft niet. Het is hoe dan ook een mooie gelegenheid om ervaring op te doen met academisch onderzoek.

De activiteit bestaat uit twee meetdagen in september 2020 (onder voorbehoud).

Onderwerpen

Bij biologie kan je kiezen uit de volgende twee onderwerpen:

Dichtbij bijen (geannuleerd ivm corona)
Wil jij een bijzonder onderwerp onderzoeken en werken op een van de mooiste onderzoeksplekken van de UU? Kies dan voor bijenonderzoek in de botanische tuinen in Utrecht. In deze mooie zonnige tuin staan bijenkasten waar de bijen ladingen nectar naar toe vliegen en daar honing van maken. Dit hele proces zit ingenieus in elkaar; bijen hebben binnen hun volk verschillende rollen die onderling ook kunnen wisselen. De ene week blijft een bij thuis in de bijenkast om honing te maken en op te ruimen, het volgende moment vliegt ie af en aan naar de bloemen van de botanische tuinen, om daar nectar uit te halen. En dan is er natuurlijk nog de koningin, met haar speciale rol binnen het volk.

Als je kiest voor dit onderwerp, zijn de meetdagen al in juni in plaats van september. Samen met je groepje ga je tijdens de voorbereidingsdag op 19 mei 2020 naar de kasten toe en bedenk je samen met je groepje en een bijen-expert een geschikt onderzoeksonderwerp. Het praktische onderzoek doe je bij dit onderwerp reeds voor de zomervakantie. Onderzoek bijvoorbeeld op welke bloemen de bijen vliegen of hoe ze weten welke kast van hen is. Je krijgt een speciaal pak aan waarmee je veilig dichtbij de bijen kan komen en je onderzoek goed uit kan voeren.

Kortom: een bijzonder onderwerp op een mooie plek, waarmee je veel verschillende kanten op kan. Wees er bij!

Hart en vaten
Je hart is een van de belangrijkste organen van de mens en helpt samen met je vatenstelsel om onder andere zuurstof te transporteren door je lichaam. Deze goed geoliede “motor” van je lichaam draait continu zonder te stoppen. Als er iets mankeert aan dit systeem kan het goed mis gaan. Denk maar aan een te hoge bloeddruk, bloedpropjes die infarcten kunnen veroorzaken en hartritmestoornissen. Veel factoren van buitenaf kunnen hier invloed op hebben, maar je kan er ook van jongs af aan al last van hebben. Wetenschappers zijn druk bezig met onderzoek naar oorzaken, behandelmethodes en medicijnen. Het is hard nodig, want hart- en vaatziekten zijn doodsoorzaak nummer één wereldwijd.

Tijdens de Onderzoeksdagen kan je zelf meer te weten komen over de verschillende factoren die invloed hebben op de functie van je hart en vaatstelsel. Jullie gaan experimenten uitvoeren waarbij zowel naar de cardiovasculaire belasting wordt gekeken bij krachtsinspanning als bij het gebruik van een stimulerend middel. Meer kunnen we niet verklappen want jullie moeten zelf bedenken wat praktisch en ethisch uitvoerbaar is als je metingen wilt verrichten aan het hart. In ieder geval leveren jullie met z’n allen een hoeveelheid meetgegevens aan die jullie gezamenlijk kunnen gebruiken om analyses mee te doen. Klinkt dat vreemd? Nee hoor, wetenschappers overal ter wereld maken hier gebruik van.

Leren programmeren door musiceren

Al vele jaren zijn informatici op zoek naar een manier hoe jonge mensen nu het beste kunnen leren programmeren. Een van de manieren is om in eerste instantie niet naar de programmeertaal te kijken maar de toepassingen waarin je deze kan gebruiken om problemen op te lossen. En van deze toepassingen is muziek, hier wordt bijvoorbeeld bij U-Talent ook een masterclass over gegeven. Alleen blijft wel de vraag in hoeverre dit daadwerkelijk bijdraagt aan het leren van programmeren. Hebben de leerlingen daadwerkelijk (een deel van) de programmeerconcepten zoals variabelen, functies, loops etc. begrepen of doen ze alleen maar trucjes na zonder goed te begrijpen wat ze aan het doen zijn? In dit onderwerp ga je dus in een groepje van 2-3 mensen zelf onderzoeken in hoeverre een workshop over programmeren van muziek daadwerkelijk helpt bij het leren programmeren in het algemeen.

Als je kiest voor dit onderwerp, dan heb je geen vaste onderzoeksdagen, maar enkele momenten waar je de onderzoeker spreekt. Je gaat de workshop zelf geven (bijv. op je school aan medeleerlingen of leerlingen van 4 of 5 VWO) en daarna onderzoeken welke programmeerconcepten op welke manier zijn begrepen door de deelnemers van de workshop.

Bij scheikunde kan je kiezen uit twee onderwerpen:

Vetzuuranalyse aan vetten
Vetten en oliën, zijn ze nou wel gezond of juist niet?

Vetten en oliën zijn triglyceriden. Dat zijn esters gevormd uit glycerol en drie vetzuurgroepen. Deze vetzuren kunnen dubbele bindingen bevatten (dan zijn ze onverzadigd) of geen dubbele bindingen (verzadigd). De vloeibare oliën bevatten veelal onverzadigde vetzuren in tegenstelling tot de vaste vetten, die verzadigde vetzuren bevatten.

Wanneer je eet volgens de Schijf van Vijf (een voedingswijzer voor een gezond en fit lichaam), geeft het voedingscentrum de tip om producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet. Je hebt dan minder kans op hart- en vaatziekten.

Tijdens de Onderzoeksdagen kun je de vetzuursamenstelling van oliën en vetten bepalen met een gaschromatograaf waaraan een massaspectrometer (GC-MS) is gekoppeld. Door olie/ vet eerst te splitsen tot methylesters en glycerol, kun je met de GC-MS analyse  bepalen hoeveel en welke vetzuren aanwezig zijn in een bepaald olie of vet.

IJzergehalte bepalen in voedsel
Belangrijk is het dat we voldoende ijzer tot ons nemen. Het voedingscentrum spreekt van ongeveer 10 mg per dag. IJzer is belangrijk voor de vorming van hemoglobine, dat nodig is voor het zuurstoftransport in het bloed en de stofwisseling.

Welke voedingsmiddelen bevatten veel ijzer en hoeveel moeten we dan dagelijks tot ons nemen?

Tijdens de Onderzoeksdagen kun je ijzer extraheren uit verscheidene voedingsmiddelen, waarna het gehalte bepaald kan worden met de techniek Atomaire Absorptie Spectrometrie (AAS). Hoe nauwkeurig is de bepaling eigenlijk en vinden we dezelfde waarden met bijvoorbeeld een colorimetrische bepaling (die je op school zou kunnen doen)?

Doelgroep
De activiteit staat open voor alle belangstellende leerlingen uit klas 5/6 vwo. De practica kunnen onderdeel uitmaken van een profielwerkstuk, maar dat hoeft niet.

 

Praktische informatie

Niveau:
5 vwo 6 vwo
Data:
Twee practicumdagen in juni of september 2020 van 9:00 - 16:00 uur. (Voor het onderwerp Bijen is er ook een startbijeenkomst)
Locatie:
Utrecht Science Park
Partnerschap:
Ambitie Connectie Open
Prijs:
€50,- per leerling voor het programma van 2,5 dag (max. 3 leerlingen per groepje). Gratis voor leerlingen van onze partnerscholen.

Inschrijven

Voor coördinatoren van partnerscholen:
Je kan leerlingen aanmelden t/m maandag 29 juni 2020 via dit inschrijfformulier.

Er moeten voldoende aanmeldingen zijn om de Onderzoeksdagen door te laten gaan.

Voor leerlingen van niet partnerscholen:
Leerlingen die zich willen inschrijven voor deze activiteit kunnen zich aanmelden via dit formulier. Na aanmelding krijg je – indien er nog plek is – een bericht met voor welk onderwerp je geplaatst bent en een link naar het betalingsformulier. Deze activiteit kost €50,- per leerling en kan betaalt worden via iDeal.

De deadline voor het aanmelden is maandag 29 juni 2020.

 

Terug naar het overzicht